بلندتر است ، و ميانه آن و حصار سى قدم فاصله است ، و مسجد جامع در وسط شهر واقع است ، و در گرداگرد آن بازارها بنا شده است ، زندان شهر در ظهر قبله مسجد جامع واقع است ، و در خراسان و ماوراء النهر و سجستان و جبال مسجدى پرجمعيت‌تر از مسجد جامع هرات يافته نميشود ، آنجا محلّ اجتماع فقهاء و قراء قرآن است . شهر هرات مركز تجارت و انبار كالاهاى خراسان و سيستان و فارس مىباشد . كوهستان در سمت راه بلخ تا هرات دو فرسنگ فاصله دارد ، هيزم سوخت هرات از بيابانى است كه ميانه هرات و اسفزار واقع است ، كوهستان هراة نه براى احشام چراگاه و نه هيزم سوخت دارد ، تنها استفادهء كه از كوهستان هراة مىشود سنگهائى است كه براى آسيابها و بناى عمارات و فرش خانه‌ها به كار ميرود . و بر فراز كوه هراة آتشكدهء بنا شده است كه آن را « سرشك » مىنامند ، و اكنون دائر و آبادان و پرستشگاه يزدان مىباشد . و آبادان‌ترين دروازه‌هاى هراة « دروازه فيروزآباد » مىباشد » « 1 » اصطخرى معاصر ابن حوقل ( 340 - 330 ) مينويسد : « هراة بزرگترين شهرهاى خراسان است ، در تمام خراسان و ماوراء النهر و مرو و سجستان و جبال شهرى به اين بزرگى يافت نميشود ، در هيچ مسجدى باندازهء مسجد جامع هراة اجتماع نميشود ، شهر هراة انبار كالاهاى واردى ديگر نواحى ايران بخراسان است » « 2 » ياقوت وضع شهر هراة را در سال 607 ه - كه خود در آنشهر بوده - چنين توصيف كرده است : « هرات شهر بزرگى است ، از أمّهات بلاد خراسان ، من در سال 607 ه كه در خراسان بودم در آنجا هيچ شهرى مهمتر ، بزرگتر ، زيباتر ، پاكيزه‌تر و پرجمعيت‌تر از هرات در خراسان نديدم ، باغها و آبهاى جارى بسيار ، و نعمت

--> ( 1 ) - صورة الارض - ابو القاسم ابن حوقل النصيبى ص 439 - 437 ليدن ( 2 ) - المسالك و الممالك - ابى اسحق ابراهيم بن محمد فارسى الاصطخرى . ص 204 - 203 ليدن ،